گنو/لینوکس چیست؟

گنو/لینوکس یک سیستم عامل کامل برای استفاده در کارهای گوناگون است. از آن میتوانید در زمینه ی نشر و نوشتن مقاله و کتاب، اوتوماسیون اداری، محاسبات علمی، راه اندازی سرویس دهنده های اینترنتی، رایانه ی رو میزی، توسعه ی نرم افزار ها و بسیاری موارد دیگر استفاده کنید.

گنو نام پروژه ایست که توسط ریچارد استالمن در سال ۱۹۸۳ برای ایجاد یک سیستم عامل آزاد کلید خورد. یک سیستم عامل آزاد متشکل از مجموعه ای از نرم افزار های آزاد است.

نرم‌افزار آزاد درباره آزادی است، نه قیمت. برای درک بهتر باید به معنای آزاد در آزادی بیان فکر کنید.
نرم‌افزار آزاد در مورد آزادی کاربران برای اجرا، کپی، توزیع، بررسی، تغییر و بهبود دادن نرم‌افزار می‌باشد. بطور دقیق‌تر نرم‌افزار آزاد به چهار نوع آزادی برای کاربران یک نرم‌افزار اشاره می‌کند:

  • آزادی برای اجرای برنامه برای هر منظوری (آزادی ۰)
  • آزادی برای مطالعه و بررسی چگونگی عملکرد برنامه و تغییر آن برای نیاز خود (آزادی ۱). دسترسی به کد منبع یک پیش‌شرط برای این آزادی می‌باشد.
  • آزادی برای توزیع مجدد کپی‌هایی از آن، بنابراین شما می‌توانید به همسایگان خود کمک کنید (آزادی ۲)
  • آزادی برای بهبود برنامه و انتشار این تغییرات برای عموم، بنابراین تمام جامعه از آن بهره می‌برند (آزادی ۳). دسترسی به کد منبع یک پیش‌شرط برای این آزادی می‌باشد.

لینوکس نام هسته ی این سیستم عامل است. لینوکس در سال ۱۹۹۱ توسط لینوس توروالدز برای اولین بار منتشر شد. لینوکس به طور آزاد منتشر شد و به عنوان هسته ی پروژه ی گنو مورد استفاده قرار گرفت. از این رو این سیستم عامل را گنو/لینوکس می خوانند.

هسته ی سیستم عامل وظیفه ی ایجاد ارتباط بین نرم افزار ها و سخت افزار را بر عهده دارد.همچنین از دیگر وظایف آن مدیریت RAM و زمان بندی اجرای برنامه ها بر روی CPU است.

GPL جوز جامع و عمومی گنو (gnu public license) است که توسط ریچارد استالمن برای حمایتِ نرم‌افزارهای آزاد و تضمین آزادی کابران نوشته شده است. نرم افزار های آزاد بر اساس این مجوز منتشر می شوند. همچنین بر اساس این مجوز، مجوز های مشابهی نیز ایجاد شده اند.

توزیع های گنو/لینوکس

نرم افزار های گنو/لینوکس به صورت منفرد و جدا جدا توسط برنامه نویسان داوطلب از سراسر دنیا ایجاد میشوند و توسعه میابند. سیستم عامل گنو/لینوکس متشکل از مجموعه ای از این نرم افزارهاست.

برای استفاده از این سیستم عامل کاربر می بایست تمامی این نرم افزار ها را از سراسر اینترنت جمع آوری کند،کامپایل کند و کنار هم بگذارد تا سیستم عامل مورد نظرش ساخته شود. انجام این کار بسیار وقت گیر و برای اکثر کاربران نا ممکن است. بنابرین گروه هایی از توسعه دهندگان داوطلب این نرم افزار ها را با توجه به اهداف،سلایق و انتخاب خود کنار هم قرار دادند و آن ها را به صورت توزیع هایی از گنو/لینوکس و با نام های گوناگون منتظر کردند.

هر توزیع ویژگی های منحصر به فرد خود را داراست. توسعه دهندگان هر توزیع بنابر اهداف خود ممکن است برخی از نرم افزار های جمع آوری شده را دست خوش تغییرات جزئی بکنند. اما این موضوع به معنای خلق چیزی جدید نیست.

نرم افزار های مشابه ارائه شده در توزیع های گوناگون هیچ تفاوتی با هم ندارند. و این به این معناست که توزیع های گنو/لینوکس یک سیستم عامل متمایز از یکدیگر به حساب نمی آیند.

توزیع های گنو/لینوکس دارای سیستم مدیریت بسته های نرم افزاری هستند که ممکن است این برنامه در توزیع های گوناگون با یکدیگر متفاوت باشد.

گروه های ایجاد کننده توزیع های گنو/لینوکس، با توجه به سیاست ها و راهبرد های گروه ممکن است از ورود بسته ای نرم افزاری به درون مخازن خود جلوگیری کنند (مانند اجازه ندادن برای ورود codec های غیر آزاد) و یا وسعت مخازن نرم افزاری آن ها با هم متفاوت باشد و شامل برخی نرم افزار ها باشد یا نباشد(البته اکثر توزیع های معروف، همگی شامل برنامه های شناخته شده و پرکاربرد امروزی هستند و این موضوع ممکن است فقط شامل برخی موارد محدود در کاربرد های محدود شود که کاربر خود میتواند آن موارد را به طور دستی از طریق کامپایل بسته یا نصب دستی اضافه کند).

برخی توزیع ها ممکن است حاوی برنامه های مدیریتی خاصی باشند که کاربران توسعه دهنده، آن ها را توسعه داده باشند و در اختیار کاربر قرار داده باشند که در توزیع های دیگر موجود نباشد و یا میزکار های اختصاصی شده ای که به طور معمول یک ویژگی منحصر به فرد برای یک میزکار به حساب می آید (مانند میزکار unity در اوبونتو و یا میزکار cinammon در مینت لینوکس، اگرچه نصب این نرم افزار ها در توزیع های دیگر نیز با شرایط و روش هایی امکان پذیر است).

به دلیل انعطاف گنو/لینوکس، بسیاری از توزیع ها شاخه ای از یک توزیع بزرگتر به حساب می آیند. از این رو ویژگی ها و خواص آن را نیز به ارث میبرند. برای مثال اوبونتو توزیعی است که بر پایه ی دبیان شکل گرفته است و به همین دلیل استاندارد های مربوط به دبیان را رعایت میکند و همچنین سیستم مدیر بسته های آن نیز از دبیان به ارث برده شده است.

چون اکثرا هسته و بسته‌های مورد پشتیبانی، از مجموعه‌ای از نرم‌افزارهای آزاد و متن باز تشکیل شده‌اند، توزیع‌های لینوکس شکل‌های زیادی گرفته‌اند، از یک سیستم کاربر خانگی کامل و سیستم‌عامل سرور، تا محیط‌های کوچک (به‌طور معمول برای استفاده در سیستم‌های توکار، یا برای راه‌اندازی از دیسک فلاپی). جدا از نرم‌افزارهای دل‌خواه معین (همانند نصاب‌ها و ابزارهای تنظیمات) یک توزیع به‌طور ساده اشاره به یک مجموعهٔ مشخصی از برنامه‌های کاربردی دارد که بر روی یک سری کتاب‌خانه، که با یکی از نسخه‌های هسته هماهنگ شده، نصب شده است، طوری که قابلیت‌های خارج از جعبه‌اش، اکثر نیازهای مجموعه کاربران نهاییش را تامین می‌کند.

برخی از توزیع های محبوب و پرکاربر:

  • آرچ لینوکس، یک توزیع که بر پایهٔ قوانین KISS بنا شده که همواره آخرین نسخه ی نرم افزار ها را منتشر می کند. انتشار این توزیع به صورت rolling است. به این معنا که انتشار به روز آوری های آن به صورت بسته بسته ی نرم افزاری است و هیچ نسخه ی زمان بندی شده ای از آن منتشر نمی شود.
  • اسلکور اولین توزیع هنوز زنده ی گنو/لینوکس که شاخهٔ بزرگی از توزیعها مانند زوزه از آن اشتقاق یافته اند و یا مانند آرچ بعضی دیگر انرا در مواردی مانند اصل KISS الگو قرار دادند.
  • سنت‌اواس، از همان سورسی که ردهت استفاده می‌کند، مشتق شده است. این توزیع در حقیقت همان ردهت است، با این تفاوت که پشتیبانی تجاری شرکت ردهت شامل حال آن نمی شود و فقط دارای پشتیبانی انجمن کاربران و توسعه دهندگان آن است.
  • دبیان، یک توزیع غیر تجاری که توسط جامعه‌ای از توسعه دهنده‌های داوطلب نگهداری می‌شود و پایه ی بسیاری از توزیع ها بوده است. دبیان یک توزیع جامع است و برای استفاده در هر نوع فعالیت توسعه پیدا می کند.
  • فدورا یک توزیع بر پایهٔ جامعه ی کاربری است که توسط ردهت سرپرستی می‌شود.
  • جِنتو، یک توزیع برای کاربران قویتر. سیستم مدیر برنامه های آن نرم افزار های را از سورس کد برنامه ها کامپایل میکند.
  • ناپیکس، اولین توزیع سی دی زنده، که کاملا از یک رسانهٔ قابل حمل اجرا می‌شود بدون نصب در دیسک سخت. از دیبان مشتق شده است.
  • اوبونتو، از کاربرپسندترین توزیع‌ها است و در مدت نسبتا کوتاه عمر خود، توانسته رشد خیره‌کننده‌ای در جذب کاربران عادی داشته باشد. بر طبق آمار وب، این توزیع در بین دیگر توزیع‌های گنو/لینوکس ۵۰ تا ۷۰ درصد سهم بازار را بدست آورده‌است. اوبونتو به سرپرستی شرکت کانونیکال توسعه داده میشود. این توزیع بر پایه ی دبیان ایجاد گردیده است.
  • لینوکس مینت، یک توزیع محبوب بر پایهٔ و سازگار با اوبونتو، حدف از تولید و انتشار این توزیع، رفع برخی اشکالات و کمبود های موجود (بر اساس نظر کاربران و توسعه دهندگان لینوکس مینت) در اوبونتو بوده است.

برای مشاهده ی آخرین به روز آوری های توزیع ها، رتبه بندی آن ها در میان کاربران و همچنین بررسی اجمالی آن ها میتوانید به سایت distrowatch.com مراجعه کنید

مطالعه ی بیشتر: توزیع لینوکس

چه توزیعی را انتخاب کنم؟

این سوال به طور معمول توسط کاربران تازه وارد مطرح می شود.

با توجه به توضیحات داده شده در مورد تفاوت توزیع ها از یک دیگر، کاربر تاره وارد باید بداند که نرم افزار های ارائه شده در توزیع های مختلف تفاوت های اساسی با یک دیگر ندارند. این تفاوت ها معمولا فقط در مورد میزان به روز بودن بسته ها و یا بهینه شدن آن ها برای استفاده های خاص (برای مثال در سرور ها) است.

اگر شما یک کاربر تازه کار هستید و قصد استفاده از گنو/لینوکس را به عنوان سیستم عامل بر روی رایانه ی خانگی یا رو میزی دارید بهترین گزینه برای شما اوبونتو (Ubuntu) است. دلیل این انتخاب به خاطر وجود منابع عظیم پشتیبانی و مستندات فراوان موجود برای آن و همچنین رابط کاربر ساده سازی شده ی آن است.

اوبونتو از یک نسخه ی تغییر یافته از میزکار گنوم استفاده می کنید. گنوم یک میزکار محبوب است که سیاست های آن بر اساس نهایت سادگی در استفاده است.

در صورتی که رایانه ی شما کمتر از 1GB حافظه ی RAM برای اجرای برنامه ها دارد و یا واحد پردازش مرکزی (CPU) رایانه ی شما توان پردازش افکت های تصویری میزکار اوبونتو را ندارد به شما پیشنهاد میشود از Xubuntu استفاده کنید. زوبونتو همان توزیع اوبونتو است که به جای میزکار پیش فرض آن، از میزکار سبک XFCE استفاده میکند که آن را متناسب با رایانه ی قدیمی میکند.

گرچه به تمامی کاربران تازه کار پیشنهاد می شود کار خورد را با توزیع اوبونتو آغاز کنند اما اگر تمایل بر استفاده از گنو/لینوکس برای سرور باشد پیشنهاد میگردد کاربران تازه وارد نیز در این زمینه از اوبونتو نسخه ی سرور استفاده کنند. همچنین اگر کاربر تمایل به پیشرفت سریع دارد می تواند کار خود را با دبیان (Debian) یا سنت او اس (CentOS) آغاز کند. البته باید توجه داشت که توزیع اوبونتو سرور و دبیان از یک خانواده هستند و بهینه سازی های انجام شده در بسته های آن ها مشابه با هم است و تفاوت میان این دو در وجود برخی برنامه ها و ابزار های پیکربندی آماده در اوبونتو سرور برای راحتی کاربر می باشد. از آن جا که سنت او اس از خانواده ی ردهت است تفاوت هایی در انجام تنظیمات و استفاده از آن در مقایسه با توزیع های خانواده ی دبیان وجود دارد.

i686/i586/i386 یا AMD64 ؟

اگر رایانه ی شما از پرداشگر ۶۴ بیتی استفاده میکند بهتر است از نسخه ی بهینه شده ی توزیع مورد نظر برای رایانه های با پردازشگر ۶۴ بیتی استفاده کنید. البته در شرایطی که میزان حافظه ی RAM رایانه ی شما کمتر از ۲ گیگابایت است این گزینه نمی تواند انتخاب مناسبی برای شما باشد، چرا که برنامه های بهینه شده برای پردازش ۶۴ بیتی میزان حافظه ی بیشتری در RAM نیاز دارند. نسخه هایی که این چنین هستند معمولا با نام amd64 شناخته می شوند. نصب و اجرای توزیع های ۶۴ بیتی بر روی رایانه هایی که امکان پردازش ۶۴ بیتی را ندارند امکان پذیر نیست. هچنین نصب و اجرای نرم افزار های ۶۴ بیتی بر روی توزیع های ۳۲ بیتی ممکن نیست.

رایانه های قدیمی تر توان پردازش برنامه های ۶۴ بیتی را ندارند. آن ها برای اجرای برنامه های ۳۲ بیتی طراحی شده اند. اگر رایانه ی شما پردازشگر قدیمی دارد باید از توزیع های ساخته شده برای رایانه های ۳۲ بیتی استفاده کنید. همچنین اگر پردازشگر ۶۴ بیتی دارید ولی میزان حافظه ی RAM رایانه ی شما کمتر از ۲ گیگابایت است توصیه می شود از توزیع های ۳۲ بیتی استفاده کنید. این نسخه ها معمولا با نام های i686/i586/i386 شناخته می شوند.

تگ: